Naêm 1994, Chuù Höng ñi thaêm queâ, veà cho bieát nhaø thôø Truyeàn Tin ñeïp quaù maø daân ñònh phaù ñi xaây laïi. Chuù cho toâi xem hình chuïp ñöùng caïnh ñoáng gaïch raát lôùn phía ngoaøi nhaø thôø. Beân ngoaøi kieåu maãu nhaø thôø thöôøng thoâi, thua nhaø thôø Kính Danh vôùi nhöõng maùi cong truyeàn thoáng, noåi baät laø phöông ñình hai lôùp maùi vaø caây ña coå thuï laøm taêng veû thuaàn tuùy Vieät Nam. Thaùng 7/95, Chaùu Phöôïng Chi veà thaêm Baø Noäi, cuõng ñoàng yù vôùi chuù Höng, vaø cho xem maáy hình phiaù trong khoâng ñuû aùnh saùng, nhieàu chaïm troå ñeïp. Baüng ñi ñeán luùc chuùng toâi chuaån bò veà thaêm queâ, döï ñònh ñaàu thaùng 12/95, caû hai Chuù Chaùu cuøng nhaéc laïi chuyeän nhaø thôø vaø mong toâi laøm sao giöõ laïi! Thöïc tình, toâi khoâng nhôù ñaõ coù dòp böôùc chaân vaøo hai nhaø thôø hoï Truyeàn Tin vaø Kính Danh bao giôø. Bôûi vì sinh tröôûng ôû Haø Noäi, thænh thoaûng coù kyø heø, toâi ñöôïc veà chôi moät hai tuaàn, khoâng vaøo dòp Leã Quan Thaày hoï giaùo neân chæ ñi Leã Chuùa Nhaät nhaø thôø Ñoàng Quan.

Töø laàn nghæ heø sau heát ôû queâ tôùi laàn veà naêm 1995 laø ñaõ 43 naêm xa caùch. Caûnh trí thay ñoåi nhieàu. Ñöôøng voâi roäng raõi, oâ toâ löu thoâng thuaän tieän, 99% nhaø xaây maùi ngoùi, maùi baèng. Noùi chung caû nöôùc, toâi thaáy theâm nhieàu thöù coù daáu hieäu phaùt trieån tieán boä. Nhöng coù nhieàu thöù maát ñi nhöõng neùt ñaëc thuø nhö daân tình thuaàn haäu chaát phaùc, gioïng noùi Haø Noäi "vaên vaät ngaøn naêm," caây ña coå thuï huyeàn bí .... Luõy tre xanh duyeân daùng ñöôïc thay baèng raëng caây baïch ñaøn, coät aêng ten ti vi vöôn cao theá choã caây cau thaúng taép noåi baät treân neàn trôøi.

Xe chuùng toâi vöøa reõ phaûi vaøo ñöôøng chính Luaät Trung, nhaø thôø Kính Danh coøn ñoù nhöng caây ña bò chuû nhieäm hôïp taùc xaõ haï baùn laøm cuûi ñaõ laâu. Baây giôø toâi thaáy caùi coång thaùp ba taàng xaây dôû to töôùng saùt ñöôøng, aùn ngöõ quaàn theå nhaø thôø. Chính vì vò trí thaùp naøy, ban giaùo hoï ñaõ laøm Cha xöù hoài ñoù phieàn loøng khoâng ít, vaø noù chæ ñöôïc xaây xong khi Cha Taùm veà phuïc vuï.

Töø coång nhaø Chuù Ngoïc nhìn ra höôùng giöõa laøng, toâi thaáy nhaø thôø Truyeàn Tin coù theâm caùi thaùp, troâng ra gioáng laø moät nhaø thôø hôn tröôùc. Thaùp xaây naêm 1952 sau khi toâi rôøi ñoù neân toâi khoâng bieát. Toâi cuõng khoâng bieát maët Chuù Ngoïc, em uùt cuûa toâi, cho tôùi hoâm aáy. Chuù ñaõ 40 tuoåi vaø coù vôï naêm con. Chuù ñöôïc sinh ra sau ngaøy Haûi Phoøng ñoåi chuû naêm 1955. Cuï thaân sinh chuùng toâi khoâng ñöôïc may maén thaáy Chuù aáy vì Cuï maát naêm 1979 ôû Seattle, Washington.

Ngaøy thöù hai ôû queâ nhaø, Ban Hoï Giaùo Truyeàn Tin ñeán xin chuùng toâi yeåm trôï laøm nhaø thôø môùi. Hoï noùi laø thay theá nhaø thôø baây giôø hö hoûng, moái moït, vaø quaù nhoû khieán gaàn nöûa soá giaùo daân ñöùng ngoaøi döï leã. Hoï cho xem hoïa ñoà thieát keá ñaõ ñöôïc Tænh caáp giaáy pheùp. Toâi khen hoï coù döï aùn ñaùp öùng nhu caàu phuïng vuï vaø quan taâm ñeán töông lai Giaùo Hoäi. Roàài cho bieát chuùng toâi ñaõ thaêm vieáng nhieàu nhaø thôø kieåu nhö theá, ôû trong nöôùc vaø nhaát laø ôû AÂu Chaâu, voâ cuøng ñeïp ñeõ lôùn lao. Chuùng toâi cuõng noùi tôùi nhaø thôø Phaùt Dieäm laø nieàm töï haøo chung cuûa ngöôøi Vieät Nam vaø laø ñòa ñieåm du lòch noåi tieáng haáp daãn du khaùch ngoaïi quoác tham quan. Caùi ñoäc ñaùo cuûa Cuï Saùu laø ñaõ xaây nhaø thôø Phaùt Dieäm, aùp duïng kieåu maãu kieán truùc maùi cong vaø myõ thuaät Vieät Nam. Cuï theâm nhöõng bieåu töôïng Thaùnh Kinh vaø Giaùo Hieäu, laøm cho nhaø thôø khaùc haún vôùi caùc ñình, chuøa. AÁy laø chöa keå tôùi caùi kyõ thuaät xaây caát taøi tình cuûa Cuï, laøm baèng nhöõng phieán ñaù ñeõo to vaø nhöõng caây coät lim lôùn, chöa thaáy coù ôû moät kieán truùc naøo, keå caû Trung Hoa vaø Nhaät Baûn.

Vaäy nhaø thôø môùi Truyeàn Tin neân theo kieåu Taây hay kieåu Ta? Kieåu gì thì nhaø thôø Truyeàn Tin vaãn laø moät nhaø thôø nhoû beù veà moïi phöông dieän. Duø vaäy nhaø thôø Truyeàn Tin vaãn phaûi laø moät coâng trình cuûa giaùo hoï, löu truyeàn qua nhöõng theá heä mai sau. Neáu chuùng ta muoán ñeå laïi moät kyû nieäm ñaëc bieät, chæ coù caùch ñi theo veát chaân Cuï Saùu. Bôûi vì chuùng ta seõ duy trì vaø chuyeân chôû ñöôïc toaøn boä coâng trình ngheä thuaät cha oâng maáy ñôøi saùng taïo vaø baûo quaûn; maø vaãn xaây döïng ñöôïc moät kieán truùc hoøa hôïp vôùi di tích myõ ngheä coå xöa.

Trong buoåi thaûo luaän, xem nhö toaøn Ban Hoï coù veû phaân vaân. Sang ngaøy hoâm sau, moät ngöôøi trong Ban, toâi khoâng nhôù coù phaûi laø oâng Truøm khoâng, cho bieát Ban ñaõ haï quyeát taâm xaây döïng nhö ñoà aùn vaø xin yeåm trôï. Toâi döùt khoaùt cuõng haï quyeát taâm ... khoâng yeåm trôï vieäc phaù huûy di tích. Khi gaëp Cha Xöù, toâi coù phaøn naøn veà vieäc naøy, Cha thôø ô traû lôøi khoâng lieân quan vaø vôùi thaùi ñoä baøng quan: "... kieåu maãu theá nhöng khi xaây döïng khoâng nhö theá ..." Quaû nhieân, nhaø thôø ñaõ xaây khaùc xa hoïa ñoà, laøm toâi nhôù tôùi coång thaùp nhaø thôø Kính Danh maø Cha Xöù khoâng ñöôïc lieân quan!